Samobadanie

Samobadanie piersi

Samodzielne badanie piersi jest tani膮 i prost膮 metod膮 wczesnego wykrywania guzk贸w i innych nieprawid艂owo艣ci w piersiach.

Aczkolwiek badanie, przeprowadzone na 250 tys. kobiet w Szanghaju, nie wykaza艂o redukcji umieralno艣ci z powodu nowotworu piersi w grupie wykonuj膮cej samobadanie w por贸wnaniu z grup膮 kontroln膮, to jednak wiadomo, 偶e ponad 90% nowotwor贸w piersi jest wykrywanych przez same kobiety w czasie samobadania.

Samobadanie piersi mo偶na w艂膮czy膰 w nawyki piel臋gnacyjne tego narz膮du. Lepsze poznanie jego cyklicznych zmian, zwi膮zanych z funkcjonowaniem ca艂ego organizmu kobiety, pozwala lepiej ws艂uchiwa膰 si臋 w to, „co piersi maj膮 do powiedzenia”.

Cele samobadania

Przyst臋puj膮c do samobadania, kobieta musi sobie u艣wiadomi膰 nast臋puj膮ce cele tej procedury:

    • pierwszy – poznanie budowy w艂asnych piersi i ich zmian w cyklach miesi膮czkowych;
    • drugi – poznanie zmian, kt贸re mog膮 wyst膮pi膰 w piersi,
    • trzeci – poznanie techniki badania piersi;
    • czwarty i najwa偶niejszy – uzyskanie wiedzy i praktycznej sprawno艣ci w ocenie zmian, kt贸re nazywamy „sygna艂ami ostrzegawczymi”.

Wyst膮pienie „sygna艂u ostrzegawczego” jest bezwzgl臋dnym powodem do natychmiastowego udania si臋 do lekarza.

Technika

Samobadanie piersi winno by膰 poprzedzone ich ogl膮daniem w lustrze. Kobieta powinna zwr贸ci膰 uwag臋 na symetri臋 obu piersi, zmiany w ich kszta艂cie, wygl膮d otoczek i brodawek. Badanie takie wymaga spe艂nienia prostych warunk贸w: du偶e lustro i dobre o艣wietlenie.

Piersi nale偶y ogl膮da膰 w kilku „pozycjach”: z r臋kami na biodrach, z r臋kami podniesionymi do g贸ry, z r臋kami opuszczonymi wzd艂u偶 tu艂owia, wreszcie w pozycji pochylonej.

Ogl膮daj膮c si臋 w lustrze, zmieniaj膮c pozycje, nale偶y przypomnie膰 sobie wszystkie fakty z 偶ycia, kt贸re mog艂y doprowadzi膰 do uszkodze艅 piersi. Zar贸wno zwi膮zane z czynnikami zewn臋trznymi (infekcje, urazy), jak i naszymi zaniedbaniami i brakiem nale偶ytej piel臋gnacji.

W ka偶dej pozycji oceniamy kszta艂t i symetri臋 ca艂ych piersi oraz do艂贸w pachowych. Nast臋pnie ogl膮damy piersi bardziej szczeg贸艂owo, zwracaj膮c uwag臋 na zmiany na brodawkach, otoczkach brodawkowych i sk贸rze. W czasie pierwszych seans贸w ogl膮dania nale偶y nauczy膰 si臋 anatomii w艂asnych piersi z ich cechami indywidualnymi.

Nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋 na kszta艂t, wielko艣膰 piersi, ich u艂o偶enie (niskie, wysokie), konsystencj臋. Nast臋pnie – obejrze膰 sk贸r臋, zwracaj膮c uwag臋 na rozst臋py, przebarwienia, w艂osy.

Kolejnym etapem jest ocena otoczek brodawkowych. Oceniamy ich kszta艂t i wielko艣膰. Wa偶nym elementem jest ocena stanu brodawek. Szczeg贸lnie „wci膮gni臋cie” brodawek mo偶e by膰 objawem niepokoj膮cym, je偶eli nie by艂o go wcze艣niej.

Do objaw贸w, kt贸re powinny zwr贸ci膰 uwag臋 przy ogl膮daniu kszta艂tu piersi, nale偶y zmiana ich symetrii i kszta艂tu, w poszczeg贸lnych pozycjach. Ponadto wa偶nym objawem s膮 zmarszczenia i uwypuklenia sk贸ry, a tak偶e wci膮gni臋cia, kt贸re mog膮 艣wiadczy膰 o zmianach wewn臋trznych struktur piersi, wywo艂anych przez proces chorobowy.

Do zmian, na kt贸re nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋, ogl膮daj膮c sk贸r臋 piersi, nale偶膮: brodawki, guzki, naczyniaki, znamiona na sk贸rze, zaczerwienienie sk贸ry piersi miejscowe i uog贸lnione, sk贸ra podobna do „sk贸rki pomara艅czy”. Podobne zmiany jak na sk贸rze mog膮 wyst臋powa膰 w otoczkach brodawkowych. Przy ogl膮daniu brodawek piersiowych trzeba zwr贸ci膰 uwag臋 na zmian臋 ich kszta艂tu i wielko艣ci, na zaczerwienie, owrzodzenie lub „wci膮gni臋cie”.

Technika badania dotykiem polega na samodzielnym przeprowadzaniu przez kobiet臋 badania obu gruczo艂贸w piersiowych, w tej samej fazie cyklu miesi膮czkowego, tj. 2-3 dni po miesi膮czce (kobiety niemiesi膮czkuj膮ce – raz w miesi膮cu).

W czasie samobadania nale偶y przestrzega膰 nast臋puj膮cych zasad:

    • nale偶y dotyka膰 sk贸ry piersi ca艂膮 d艂ugo艣ci膮 palc贸w, a bada膰 opuszkami palc贸w;
    • trzeba rozpoczyna膰 badanie zawsze w tym samym miejscu;
    • nale偶y wykonywa膰 zawsze pe艂ne samobadanie, tj. bada膰 pier艣, okolic臋 nad- i podobojczykow膮 oraz pachow膮;
    • badaj膮c piersi, nale偶y ocenia膰 nast臋puj膮ce jej cz臋艣ci: brodawk臋, otoczk臋 brodawkow膮, sk贸r臋 i mi膮偶sz piersi.

Przed rozpocz臋ciem badania nale偶y „wprawi膰” r臋k臋, dotykaj膮c innych cz臋艣ci cia艂a:

    • pier艣 w dotyku powinna mie膰 konsystencj臋 (struktur臋) rozlu藕nionego po艣ladka;
    • torbiel piersi przypomina konsystencj膮 i spr臋偶ysto艣ci膮 ga艂k臋 oczn膮;
    • chrz膮stki nosa, z ograniczeniem ruchomo艣ci sk贸ry nad nimi, przypominaj膮 podejrzany z艂膮czony ze sk贸r膮 guzek piersi.

Na tym etapie przygotowywania do samodzielnego badania piersi bardzo pomocne s膮 specjalne fantomy, przypominaj膮ce kszta艂tem i konsystencj膮 piersi kobiece. S膮 tam imitacje zmian, kt贸re kobieta mo偶e wyczu膰 w swoich piersiach.

Sygna艂y ostrzegawcze nowotworu z艂o艣liwego piersi

Bardzo wa偶ne jest, by przy zach臋caniu kobiet do samodzielnego badania piersi, przekona膰 je o konieczno艣ci jak najszybszego zg艂aszania si臋 z niepokoj膮cymi objawami do lekarza. Problem le偶y bowiem nie tyle w samym rozpoznaniu guzka w piersi, ile w tym, by po stwierdzeniu jego obecno艣ci jak najszybciej zg艂osi膰 si臋 do lekarza.

Obserwuje si臋, 偶e 70% kobiet po stwierdzeniu zmiany w piersi 艣wiadomie op贸藕nia wizyt臋 u lekarza o kilka miesi臋cy, a nawet lat, z powodu niewiedzy lub l臋ku przed rozpoznaniem raka. Prawie 50% chorych dociera do szpitala specjalistycznego dopiero w p贸藕nej fazie choroby, kiedy wiele guz贸w ma ponad 5 cm 艣rednicy. Tymczasem 艣rednica guzka, wykrywanego palpacyjnie, w systematycznym samobadaniu piersi, nie przekracza 2,5 cm.

Istotn膮 wad膮 zwi膮zan膮 z samodzielnym badaniem piersi jest to, 偶e samobadanie piersi zwi臋ksza szans臋 wykrycia guzka, ale dopiero wtedy, gdy staje si臋 on wyczuwalny.

Nale偶y zatem rozpowszechnia膰 zalecenia dla kobiet, by jak najszybciej zg艂asza艂y si臋 do lekarza w przypadku stwierdzenia podejrzanych, niepokoj膮cych zmian w piersi, takich jak:

    • objaw „sk贸rki pomara艅czowej”,
    • pojawienie si臋 stwardnienia, zgrubienia lub guzka (nawet niebolesnego) w obr臋bie mi膮偶szu piersi,
    • pojawienie si臋 guzka w dole pachowym,
    • wyst膮pienie nietypowego b贸lu,
    • wyst膮pienie asymetrii piersi – ka偶dej nowej r贸偶nicy w wygl膮dzie piersi (stwierdzonej przy ogl膮daniu piersi, podnoszeniu ramion),
    • wci膮gni臋cie, zaczerwienienie lub zasinienie sk贸ry piersi,
    • wyst膮pienie obrz臋ku, owrzodzenia piersi,
    • zaobserwowanie wycieku z brodawki piersiowej, zw艂aszcza krwistego.

W przypadku stwierdzenia jakiegokolwiek z ww. niepokoj膮cych objaw贸w, zw艂aszcza w grupie kobiet obci膮偶onych czynnikami zwi臋kszonego ryzyka, konsultacja lekarska jest konieczna. W przypadku wst臋pnego potwierdzenia nieprawid艂owo艣ci lekarz pierwszego kontaktu powinien skierowa膰 pacjentk臋 na dalsze badania, a nast臋pnie do specjalisty, na ewentualne leczenie.

Og贸lnie przyjmuje si臋, 偶e ka偶d膮 nieprawid艂owo艣膰 w obr臋bie piersi nale偶y weryfikowa膰 w celu potwierdzenia lub wykluczenia nowotworu.

W Polsce samobadanie piersi wci膮偶 jeszcze jest podstawow膮 metod膮 wykrywcz膮 dla kobiet z miejscowo艣ci o ma艂ej dost臋pno艣ci do badania mammograficznego. Popularyzacja tej prostej metody jest tym bardziej warta polecenia, 偶e 艣rednica guzk贸w wykrytych w czasie samokontroli jest blisko 2-krotnie mniejsza ni偶 w przypadku nie wykonywania samobadania.

Z bada艅 epidemiologicznych wiadomo za艣, 偶e 艣rednica guza w momencie przyst膮pienia do leczenia jest jednym z najwa偶niejszych czynnik贸w prognostycznych.

(na podstawie S艂u偶ba Zdrowia 24/2000, autorzy: Dr n. med. Wiktor Chmielarczyk, Prof. dr hab. n. med. Zbigniew Wronkowski, Dr n. med. Maria Zwierko)

Mo偶liwo艣膰 komentowania jest wy艂膮czona.